Skip navigation

Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/20.500.12128/5060
Full metadata record
DC FieldValueLanguage
dc.contributor.advisorBahneva, Kalina-
dc.contributor.authorSurla, Andrzej-
dc.date.accessioned2018-06-28T12:13:59Z-
dc.date.available2018-06-28T12:13:59Z-
dc.date.issued2007-
dc.identifier.urihttp://hdl.handle.net/20.500.12128/5060-
dc.description.abstractTone Pretnar urodził się 9 sierpnia 1945 roku, trzy miesiące po zakończeniu drugiej wojny światowej. Burzliwy, rewolucyjny okres tuż po wyzwoleniu silnie napiętnował jego dzieciństwo. Z powodu przedwojennej, prywatnej działalności gospodarczej jego rodzina, w rodzinnym mieście Trżić, traktowana była jako „obcy element klasowy” („tuj razredni element”) i wywłaszczona. Prawdopodobnie również z tego powodu Pretnar wyrósł na cichego, raczej zamkniętego w sobie, ale bardzo pracowitego i odpowiedzialnego młodzieńca. W czasie szkoły średniej pociągały go studia teologiczne i życie klasztorne, ale ostatecznie (również pod naciskiem szkoły) zdecydował się na studia slawistyczne, na kierunku słowenistyka i rusycystyka). Po złożeniu egzaminu magisterskiego w roku 1971 pracował przez osiem lat jako lektor języka słoweńskiego w Warszawie, Graz’u i (sześć lat) na Uniwersytecie Jagiellońskim. Na uczelni macierzystej w Lublanie był w roku 1981 mianowany na stanowisko asystenta w Zakładzie Literatury Słoweńskiej i Słowiańskiej Komparatystyki Literackiej, w roku 1988 natomiast, już jako doktor nauk humanistycznych, zajął stanowisko docenta w Zakładzie Historii Porównawczej Literatur Słowiańskich. Rok 1991 był przede wszystkim rokiem wygranej walki a chorobą nowotworową. W październiku 1992 roku przyjął propozycję współpracy i objęcia stanowiska pierwszego lektora na pierwszych w Polsce, samodzielnych studiach słowenistycznych, otwartych na Uniwersytecie Śląskim przez prof. dr hab. Emila Tokarza. Intensywnie zaangażował się w organizowanie kulturalnego życia studenckiego, lecz zaledwie po półtoramiesięcznej pracy, 16 listopada, nieoczekiwanie zmarł. Osłabiony po chorobie i wycieńczony ciągłą pracą nie podołał nowym obciążeniom. Pretnara, już jako studenta słowenistyki, bardziej niż język interesowała literatura. Przedmiotem jego pracy magisterskiej był dramat Samorog Gregora Stmisy, w późniejszym okresie zajmował się przede wszystkim badaniem systemów weryfikacyjnych. Jako student objawił także wielki talent do uczenia się języków obcych - prócz rosyjskiego dodatkowo uczył się polskiego. Podczas podyplomowego, semestralnego stypendium w Warszawie włączył się w prace grupy badaczy Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Tam doktoryzował się w roku 1988, pisząc rozprawę Mickiewicz i Preseren. Ze studiów nad polskim i słoweńskim wierszem romantycznym (Mickiewicz in Preseren. Iz śtudij o poljskem in slovenskem romantićnem verzu). Jako wersolog osiągnął status wybitnego specjalisty. Teoretycznym i metodologicznym punktem wyjścia jego pracy z zakresu wersologii był strukturalizm warszawskiej grupy badawczej, czy też metryka generatywna M. Halleja. Charakterystyczną cechą jego tekstów naukowych jest empiryzm widoczny w dużej liczbie cyfr i różnych tabeli. Badając strukturę wersów i utworów poetyckich, szczególną uwagę poświęca tradycyjnym formom, czy stopniu ich realizacji, tak w poetyce poszczególnych autorów, jak i literackich generacji. Jako członek warszawskiej grupy badawczej, dzięki artykułom o słoweńskiej poezji, przyczynił się do powstania rytmicznego słownika języków słowiańskich.1 Udowadniał między innymi, że charakterystyczne formy metryczne dla poezji słoweńskiej II połowy XIX wieku to trocheiczny i jambiczny ośmiozgłoskowiec (T8, J8) oraz jambiczny jedenastozgłoskowiec (Jll). Badając styl poetycki stwierdził, że enjambement w poezji słoweńskiej odgrywa większą rolę, niż w poezji innych języków słowiańskich. Zaprezentował także rozwój systemów wersyfikacyjnych w języku słoweńskim zaczynając od tzw. dwudzielnego długiego wersu średniowiecznej wersyfikacji, poprzez niezgodny z prozodią języka słoweńskiego sylabizm wierszy protestanckich w XVI wieku, kończąc na oświeceniowym dążeniu do sylabotonizmu. Udowadniał i interpretował w kontekście historycznym przewagę stopy jambicznej nad innymi jednostkami metrycznymi w literaturze słoweńskiej. Specyfikę rozwoju słoweńskiego wersu widział natomiast we wczesnej redukcji trzynastozgłoskowca i upowszechnieniu jambicznego jedenastozgłoskowca i uzasadniał ją w oparciu o tendencje historycznorozwojowe. Pretner napisał również sam ogromną liczbę wierszy, ale nie nazywał siebie poetą, lecz (jedynie) grafomanem. Wydane zostały trzy wybory jego grafomanii: zabawne, zazwyczaj humorystyczne, czasami krytyczne teksty, będące reakcją na wydarzenia społeczne i polityczne; zabawne dedykacje; charakterystyki przyjaciół i/lub znanych osób (często opatrzone akrostychem). We wczesnej młodości i rok przed śmiercią pisał także poważną poezję. We wczesnej twórczości przeważa motyw cienia (wyrażający poczucie osamotnienia podmiotu lirycznego i wyobcowanie społeczne). Pod koniec życia zastąpił go motyw słońca, najczęściej jako metafora piękna, i tęczy, niemal jako biblijny symbol bliskości Boga. Szczyt osiągnięć literackich prezentuje wydany pośmiertnie tomik stu oktaw V sotoćju Bistrice in Mośenika (W dorzeczu Bistricy i Mośenika) poświęconych 500-rocznicy otrzymania praw miejskich przez Trżić. Tone Pretnar tłumaczy! aż z trzynastu literatur narodowych, najwięcej z polskiej, znaczną ilość również z rosyjskiej, chorwackiej i litewskiej. Mniej natomiast ze wszystkich pozostałych literatur słowiańskich (prócz bułgarskiej i łużyckiej) oraz sporadycznie z niektórych niesłowiańskich, w większości są to tłumaczenia utworów lirycznych, jednakże najważniejszą nagrodę w zakresie przekładu w Słowenii - nagrodę im. Antona Sovre, otrzymał za tłumaczenie utworu prozatorskiego - Kroniki wydarzeń miłosnych Tadeusza Konwickiego. Poza tą powieścią w formie książkowej wydane zostały jego przekłady liryki Norwida, Miłosza, Herberta. W periodykach i czasopismach literackich opublikowanych zostało jeszcze około pięciuset wierszy (z tego około 300 polskich). Tłumaczył zarówno utwory najważniejszych autorów, jak i takich, którzy w opracowaniach historycznoliterackich prawie nie istnieją. Od kompetentnego tłumacza wymagał, aby wybierając teksty był wyczulony przede wszystkim na tzw. luki w literaturze przyjmującej. Jako wersolog szczególną uwagę zwracał na formę. Zadaniem tłumacza ma być wzbogacanie sensybilności języka poetyckiego literatury sekundamej, a przy tym konfrontowanie jej z ówczesnymi tendencjami rozwojowymi i nowościami literatur obcych. Kierował się zasadą, że wszelkie innowacje, np. autorskie modyfikacje znanych form, należy wiernie oddawać także w przekładzie, natomiast formy klasyczne literatury prymamej przekładać na odpowiednie klasyczne formy literatury sekundamej. Biorąc to pod uwagę formy trocheicznego trzynastozgłoskowca polskich sonetów zamieniał z reguły na jambiczny jedenastozgłoskowiec. W przypadku systematycznego tłumaczenia do antologii Pretnar preferował uwzględnianie skanonizowanego obrazu tłumaczonego autora, przy czym starał się zachować wszystko, także elementy formalne oryginału (biorąc pod uwagę prezentowaną wcześniej zasadę tłumaczenia form klasycznych). W przypadku tłumaczenia pojedynczych wierszy kierował się subiektywnymi wyborami. Dlatego wśród jego przekładów (z wyjątkiem książkowych wydań Norwida, Miłosza i Herberta) jest zaskakująco mało tekstów zaliczanych przez historyków poszczególnych literatur narodowych do kanonu. Nie ulegał wpływom eksperymentów formalnych i manierystycznego intelektualizowania. W poezji pociągało go wszystko to, co autentyczne, pozba-wionę fałszu. Proste lub metaforyczne utwory, będące słownym wyrażeniem autentycznych emocji lub nawet rabellais’owsko groteskowa, wulgarna i humorystyczna ekspresja prymitywnych żądzy.pl_PL
dc.language.isootherpl_PL
dc.publisherKatowice : Uniwersytet Śląskipl_PL
dc.subjectTone Pretnarpl_PL
dc.subjectliteratura słoweńskapl_PL
dc.titlePrzekładowe fascynacje Toneta Pretnarapl_PL
dc.title.alternativePrevajalske fascinacije Toneta Pretnarjapl_PL
dc.typeinfo:eu-repo/semantics/doctoralThesispl_PL
Appears in Collections:Rozprawy doktorskie (W.Hum.)

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Surla_Przekladowe_fascynacje_Toneta_Pretnara.pdf9,45 MBAdobe PDFView/Open
Show simple item record


Items in RE-BUŚ are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.