Skip navigation

Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/20.500.12128/5204
Title: Herbarze i quasi-herbarze : wokół konstrukcji genologicznych Bartosza Paprockiego
Authors: Tułowiecka, Agnieszka
Advisor: Malicki, Jan
Keywords: Bartłomiej Paprocki; herbarze
Issue Date: 2009
Publisher: Katowice : Uniwersytet Śląski
Abstract: Herbarz jako przedmiot genologiczny to zjawisko niezwykle ciekawe, budzące kontrowersje, klasyfikowany głównie jako gatunek piśmiennictwa historycznego, do dnia dzisiejszego nie został opracowany w aspekcie jego właściwości literackich. Jego definicje znajdujemy głównie pracach z zakresu historiografii. Za twórców tej formy pisarskiej na gruncie literatury polskiej, uznawany jest średniowieczny historyk - Jan Długosz i renesansowy pisarz, poeta - Bartosz Paprocki. To właśnie twórczości Bartosza Paprockiego poświęcona jest niniejsza praca, której zadaniem jest po pierwsze: zdefiniowanie tego co rozumiemy pod pojęciem herbarza w wersji nowożytnej; na podstawie obserwacji tego co stałe i zmienne, wskazanie, jakie są jego cechy konstytutywne. Jest to praca filologiczna, nie historyczna. W renesansie, refleksje dotyczące klasyfikacji dzieł literackich zajmowały szczególne miejsce w pracach teoretyków poezji (np. Julius Caesar Scaliger, Poetyka w siedmiu księgach), a dostosowywanie res i verba do powszechnie obowiązującego kanonu reguł genologicznych świadczyło o erudycji i umiejętnościach pisarskich twórcy. Od połowy XVI wieku główny nurt teorii genologicznej formułował się w oparciu o przesłanki wydobyte z dzieł Stagiryty. Naczelną zasadą klasyfikacyjną była zasada mimesis. W płaszczyźnie utworu , poetyckiej substancji, naśladowanie identyfikowane było z generatywną „zasadą” utworu, a „zasadami” pośredniczącymi między naśladowaniem a jego konkretną finalizacją były: przedmiot, sposób i środki naśladowania. Czynniki te, tworzące swoistą całość, składały się na rodzaj poetycki. Arystoteles dopełnił typologię rodzajów dodatkową typologią gatunkową, rozumiejąc utwór jako jedność generującej zasady. Dzieło, jego zdaniem miało dwoistą strukturę, składało się z „ilości” i „jakości”, naturę gatunku wyznaczała dominacja któregoś z jakościowych „składników”(„podstaw”) utworu. Genologia nastawiona była na rozpoznawanie i wydobywanie „ogólności” z konkretnych, jednostkowych utworów1. I właśnie owo wydobycie tego co typowe dla herbarza stanowi dla nas wezwanie. Przy konstruowaniu owego modelu gatunku wykorzystane zostaną zatem narzędzia retoryki, pozwalające dostrzegać zróżnicowanie poezji, prozy w sferze „sposobów”, „środków” i „przedmiotów naśladowania”. Rozdziały analityczne będą składać się z dwóch części-pierwszej poświęconej kompozycji herbarza i drugiej skoncentrowanej na samym herbie, który stanowi tu rodzaj hasła wywoławczego. Drugim powodem podjęcia tego tematu jest chęć zaprezentowania właściwości literackich owych dzieł, gdyż jak zauważono, w publikowanych dotychczas pracach badawczych, owe walory najczęściej pomijano. Celem niniejszej pracy jest zatem analiza genologiczna herbarzy sytuująca herbarz w orbicie badań literaturoznawczych. Herbarz traktowany będzie jako dzieło literackie. Aspekt historyczny, dociekanie wiarygodności przedstawianych faktów nie leży w kręgu zainteresowań autorki. Interesuje nas – powtórzmy- strona literacka dzieła, jego forma. Zasadą porządkującą jest chronologia. W pierwszym rozdziale zostaną przedstawione ogólne informacje na temat herbarza, jego początków, twórców, badaczy , by dalej, w rozdziale drugim przedstawić zarys twórczości i biografii Bartosza Paprockiego. W rozdziale tym oprócz prezentacji badaczy zajmujących się analizą dzieł twórcy z Głogół, w porządku chronologicznym przedstawiony zostanie jego dorobek pisarski , z szczególnym uwzględnieniem nieznanej szerzej twórczości mizoginicznej, by tym samym pokazać inne oblicze pisarza-heraldyka. Rekonstrukcja elementów systemu genologicznego na podstawie wybranych dzieł heraldycznych Bartosza Paprockiego wydanych w krakowskich drukarniach , zawarta w trzech kolejnych rozdziałach: Panosza, to jest wysławienie panów i paniąt ziem ruskich i podolskich z męstwa, z obyczajów i z innych spraw poczciwych (1575), drukarnia Macieja Wirzbięty (rozdział trzeci), dalej wydane trzy lata później u Andrzeja Piotrkowczyka dzieła Gniazdo cnoty, skąd herby sławnego Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mazowieckiego, Żmudzkiego i inszych państw do tego Królestwa należących książąt i panów początek swój mają (rozdział czwarty) oraz wydane nieco później, bo w 1584 roku, u Macieja Garwolczyka, dzieło Herby rycerstwa polskiego (rozdział piąty) jest próbą podjętą w celu pokazania jak zmieniał się kształt genologiczny dokonań twórczych Bartosza Paprockiego. Rozdział szósty to wydobycie i określenie cech dominujących w strukturze gatunkowej herbarza.
URI: http://hdl.handle.net/20.500.12128/5204
Appears in Collections:Rozprawy doktorskie (W.Hum.)

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Tulowiecka_Herbarze_i_quasi_herbarze_wokol_konstrukcji_genologicznych.pdf971,7 kBAdobe PDFView/Open
Show full item record


Items in RE-BUŚ are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.