Skip navigation

Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/20.500.12128/5351
Title: Il concetto di citta postmoderna nella narrativa italiana dopo il 1968 a oggi
Other Titles: Postmodernistyczne miasto w prozie włoskiej po roku 1968 do dnia dzisiejszego
Authors: Grabara, Agnieszka
Advisor: Wojtynek-Musik, Krystyna
Keywords: proza włoska; literatura włoska; miasto w dziełach współczesnych włoskich pisarzy
Issue Date: 2010
Publisher: Katowice : Uniwersytet Śląski
Abstract: Niniejsza rozprawa jest próbą systematyzacji wiedzy na temat miasta ponowoczesnego, jakie wyłania się z wybranych włoskich powieści powstałych po roku 1968 aż po pierwszą dekadę nowego millenium. Pierwszy rozdział teoretyczny tekstu stanowi szkic historii pojęcia miasta od czasów antycznych po okres rewolucji przemysłowej (geneza miasta, jego rozwój, rozmaite modele i realizacje). Następnie przedstawione są najważniejsze zagadnienia określające zjawisko miejskości, zarówno z perspektywy organizacji przestrzeni, jak i kształtowania struktury społeczeństwa oraz sytuacji jednostki. Końcowy rozdział rozważań teoretycznych poświęcony jest definicji i problematyzacji kategorii postmodernizmu / ponowoczesności w jej sensie ogólnym oraz w odniesieniu do rzeczywistości miejskiej, zaistniałej po roku 1968 i nadal aktualnej. Drugą część rozprawy stanowi analiza poszczególnych aspektów miejskości odzwierciedlonych w wybranych dziełach współczesnych włoskich pisarzy (Roberta Alajmo, Alessandra Baricco, Stefana Benniego, Italo Calvino, Vincenza Consolo, Giuseppego Culicchii, Andrea De Carlo, Sergia De Santis, Danielego Del Giudice, Umberta Eco, Peppe Lanzetty, Massima Lugli, Alda Nove, Tiziana Scarpy, Eleny Stancanelli, Antonia Tabucchiego, Piera Vittoria Tondellego, Paola Volponiego). Obserwacji zostają poddane określone cechy postmodernistyczego miasta oraz jego mieszkańców w wersji przyjętej przez włoskich twórców i sprawdzonej na faktycznym materiale literackim. Pierwsze podrozdziały analizy koncentrują się na opisie literackich odmian cityscape, czyli przestrzennych aspektów miast ukazanych w fabule. W badanych powieściach można zobaczyć, że przestrzeń extra muros okazuje się konkretnym oparciem i podstawą powstania każdego miasta, określając jego otoczenie i granice, a ponadto stając się uosobieniem dialektycznego podziału na środowisko sztuczne (architektura, gospodarka urbanistyczna) i naturalne (przyroda, warunki geograficzne), w którym żyje człowiek. Autorzy włoscy upominają się w tym miejscu o historie i legendy związane z założeniem różnych ośrodków miejskich, ponieważ widzą w nich akty kulturotwórcze i tożsamościowe, które determinują rzeczywistość opisanych miejsc oraz ich wymiar „mitologiczny”. Z większości powieści wynika niezbicie, iż współczesna struktura miasta nie zaznacza wyraźnie obszarów centrum i peryferii, kwestionując pod tym względem wielowiekową tradycję. W wyniku ciągłej ekspansji i rozbudowy miast, a co za tym idzie zniekształcania ich pierwotnej struktury przestrzennej, kluczowym kontekstem czasoprzestrzennym stają się kategorie continuum i chwili obecnej, które generują nieskończone możliwości zmian i zaskoczeń. Prowadzi to do „labiryntowości” ponowoczesnych miast, realizującej się na wielu poziomach ich układów przestrzennych oraz bytowania i działalności mieszkańców. Ludzka percepcja przestrzeni miejskiej jest silnie naznaczona wpływem czynników estetycznych, sztucznie wytworzonych. To one - mniej lub bardziej świadomie - kształtują kontakt człowieka z istotą piękna i brzydoty, wyrafinowania i tandety. W tym obszarze istotną rolę pełnią cztery żywioły, odpowiednio wykorzystane przez kreatorów miast na poziomie tyleż dosłownym, co symbolicznym. W tekstach literackich miasto ponowoczesne jawi się zatem jako mieszany produkt: żywiołu ziemi (kształtowanie powierzchni, materiały i prefabrykaty, sfera profanum, podziemie, piekła); powietrza (zanieczyszczenie, zapachy, dźwięki, cisza, ruch, sfera sacrum); ognia (światło słoneczne, sztuczne iluminacje, szarzyzna, ciemność, krzykliwość barw); wody (elementy architektoniczne o określonych kształtach i substancji, wodne formy naturalne i sztuczne, doznania sensoryczne związane z wodą, płynność i zagęszczenie przestrzeni, poczucie nieskończoności). Cztery żywioły tworzą specyficzny konglomerat różnych bodźców i wrażeń, którymi miasto epatuje i bombarduje człowieka, a które w takim nasileniu nigdy nie występują w świecie naturalnym. Powoduje to stopniowy przesyt sensoryczny ludzi i obniżenie ich wrażliwości na kolejne impulsy. Kolejne podrozdziały analityczne podejmują zagadnienie mindscape, czyli miasta rozpatrywanego z punktu widzenia społeczeństwa i jednostki w wersji literackiej. W ponowoczesnym mieście jest względnie łatwo zdobyć wykształcenie i pracę, zaangażować się w sprawy ekonomiczne czy polityczne, a nawet zaspokoić potrzeby religijne. Pisarze nie dają się jednak zwodzić pozornemu bogactwu szans i możliwości miejskich, ponieważ wyraźnie pokazują ich ambiwalentne konsekwencje: nierówność ekonomiczną, brutalizację postaw i reakcji, przyspieszone lub chaotyczne rytmy życia, nadprodukcję i nadkonsumpcję dóbr materialnych przy jednoczesnej pauperyzacji wielu grup lub jednostek, które nieraz prowadzi do ich wyobcowania, osamotnienia, dezyntegracji albo marginalizacji. Nieodłącznym elementem ponowoczesnego życia miejskiego są jego rozliczne oferty ludyczne. W badanej prozie ważne miejsce zajmuje więc kult przyjemności i rozrywki oraz korzystanie ze spektakli i gier, które miasto proponuje swoim mieszkańcom dla wypełnienia „wolnego czasu”. Szczególnie ostro obnażana jest przez twórców wszechobecność i manipulacyjność mediów, promujących kulturę „efekciarską” i przesadnie konsumpcyjną. Podkreślone są też zagrożenia płynące z nowego zjawiska kulturowego, jakim jest powszechne korzystanie z telefonów komórkowych, sieci internetowej i technik komputerowych w celu kreowania wirtualnych światów i „naskórkowych” relacji z ludźmi opartymi na złudzeniach i namiastkach. Analizowane powieści stają się owocnym źródłem wiedzy na temat kondycji społeczeństwa żyjącego na przełomie dwóch ostatnich tysiącleci, które musi zaakceptować i pozytywnie rozwiązać problem wieloetniczności i wielokulturowości ponowoczesnych miast. Wyniki lektury odsłaniają obraz zbiorowości niestabilnej pod tym względem, z trudem usiłującej poradzić sobie z narastającą przemocą i przestępczością, a także z różnego rodzaju innymi (obcokrajowcami, turystami, włóczęgami). Literatura przedstawia całe spektrum bohaterów anonimowych, stanowiących nieodłączną część ponowoczesnej społeczności miejskiej i odgrywających fundamentalną rolę w kształtowaniu jej życia na różnych poziomach. Ostatni podrozdział części analitycznej rozprawy skupia się na egzystencjalnych przypadkach poszczególnych bohaterów, starając się uwydatnić pewne ich wspólne tendecje, poszukiwania, pytania i problemy. Wynika z tego swoista reguła ciągłej konfrontacji jednostki ze zbiorowością, niełatwe poszukiwanie własnej tożsamości oraz konieczność ciągłych wyborów między bezpieczeństwem tradycji a dryfowaniem w płynności zmian i możliwości. Postmodernistyczne miasto włoskich pisarzy to synonim sztucznej i zamkniętej przestrzeni labiryntu i więzienia, wielopoziomowa ‘zagracona’ struktura z obfitością efektów różnego typu, przeludnieniem i mnogością rzeczy, między którymi porusza się i żyje społeczeństwo różnorodne i słabo zintegrowane. Ulega ono sprzecznym uczuciom fascynacji i zagubienia, zachwytu i grozy, konformizmu i buntu, apatii i nadpobudliwości. Cechują je relacje międzyludzkie z konieczności oparte na chwilowości, powierzchowności, obojętności i konieczności maskowania. To miasto, obrazowane retorycznie jako cebula, żywe ciało, dom, byi, wzmacniacz emocji, a także wykorzystywane realistycznie jako tło i scena wydarzeń fabularnych, otrzymuje różne oceny od włoskich mistrzów ponowoczesności. Niemniej wszyscy oni zachęcają swych odbiorców do uwagi, czujności i krytycyzmu, szczególnie w przypadku, kiedy stawką jest rozpoznawanie i zbudowanie własnej tożsamości.
URI: http://hdl.handle.net/20.500.12128/5351
Appears in Collections:Rozprawy doktorskie (W.Fil.)

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Grabara _l_concetto_di_citta_postmoderna_nella_narrativa_italiana.pdf15,04 MBAdobe PDFView/Open
Show full item record


Items in RE-BUŚ are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.