Skip navigation

Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/20.500.12128/4949
Title: Expressing obligation in Old English
Other Titles: Wyrażanie przymusu w języku staroangielskim
Authors: Nykiel, Jerzy
Advisor: Molencki, Rafał
Keywords: teksty staroangielskie; język angielski
Issue Date: 2007
Publisher: Katowice : Uniwersytet Śląski
Abstract: Celem niniejszej monografii jest charakterystyka przymusu wyrażanego przy pomocy czasowników dostępnych w tekstach staroangielskich. Zagadnienie to naturalnie wpisuje się w rozważania na temat modalności, jej semantycznej natury i urzeczywistnienia w języku. Punktem wyjścia jest lokalizacja przymusu w teoriach modalności, wyodrębnienie czasowników będących przedmiotem badań oraz sprecyzowanie miarodajnej metody pozwalającej na porównanie przymusu charakterystycznego dla każdego z czasowników. Pojęcie PRZYMUSU, a raczej szersze pojęcie KONIECZNOŚCI, którego PRZYMUS jest integralną częścią, staje się obok MOŻLIWOŚCI, fundamentem koncepcji modalności Lyons’a (1977). Wyodrębnienie PRZYMUSU w tym i innych ujęciach modalności sprowadza się do przyjrzenia się KONIECZNOŚCI NIEEPISTEMICZNEJ, która obejmuje KONIECZNOŚĆ ZEWNĘTRZNĄ, KONIECZNOŚĆ WEWNĘTRZNĄ a także POZWOLENIE/ZAKAZ. POZWOLENIE/ZAKAZ, choć formalnie przynależą do MOŻLIWOŚCI NIEEPISTEMICZNEJ, są także w centrum mojego zainteresowania dzięki pozostaniu w logicznej zależności z KONIECZNOŚCIĄ. Stojąc na stanowisku, iż KONIECZNOŚĆ, podobnie jak inne znaczenia modalne, realizują się przede wszystkim w znaczeniu czasowników, w dalszej części pracy koncentruję się na dwóch grupach czasowników staroangielskich: pięciu czasownikach pre-modalnych i jedenastu czasownikach leksykalnych. Znacznie większy nacisk położony jest na analizę znaczeń czasowników premodalnych, które, morfologicznie zaklasyfikowane jako czasowniki przeszło-teraźniejsze, są zalążkiem systemu modalnego w późniejszym angielskim w rozumieniu Palmera (2003). Przystępując do badań znaczeń wyodrębnionych czasowników, przyjmuję następujące założenie: znaczenia modalne tworzą zbiory nieostre (zob. Coates 1983), co oznacza, iż w danym przypadku znaczenie czasownika może mieć cechy desygnujące go bliżej centrum zbioru bądź bliżej peryferii zbioru. Centrum znaczenia KONIECZNOŚCI daje się określić poprzez zbiór cech, m in. siłę nacisku wywieranego przez antagonistę (źródło nacisku) na agonistę (osobę poddaną naciskowi) (zob. Taimy 2000), stopień subiektywności znaczenia, określenie czy w danym przypadku mamy do czynienia z kontekstem performatywnym czy też nie. Stosując powyższe parametry w części badawczej, dochodzę do wniosku, że system wyrażania przymusu przy pomocy czasowników pre-modalnych dopiero się wykształca. Spośród pięciu czasowników pre-modalnych, jedynie sceal ze względna konsekwencją używany jest performatywnie, subiektywnie, wyrażając znaczną siłę nacisku wygenerowaną przez antagonistę. Podobnie jak w przypadku pozostałych czasowników pre-modalnych, przykłady użycia sceal ze znaczeniem KONIECZNOŚCI ZEWNĘTRZENEJ tworzą kontinuum rozciągające się od centrum do peryferii. Dwa czasowniki, agan i mat wykazują cechy świadczące o początkowym etapie funkcjonowania ze znaczeniem KONIECZNOŚCI ZEWNĘTRZENEJ. sporadycznie pojawiają się w kontekstach performatywnych i w zależności od konkretnego przypadku, wykazują znaczne wahania pomiędzy słabszą a mocniejszą siłą nacisku. Podstawową różnicą w użyciu czasowników pre-modalnych i leksykalnych jest większa precyzja KONIECZNOŚCI czasowników leksykalnych, które również częściej wyrażają KONIECZNOŚĆ narzuconą przez zindywidualizowanego raczej niż zinstytucjonalizowanego antagonistę. Część badawcza niniejszej pracy opiera się na badaniu tekstów staroangielskich zebranych w korpusach elektronicznych. Wykorzystane zostały dwa różne korpusy tekstów: The Old English Part of the Helsinki Corpus i The Dictionary of Old English Corpus.
URI: http://hdl.handle.net/20.500.12128/4949
Appears in Collections:Rozprawy doktorskie (W.Fil.)

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Nykiel_Expressing_obligation_in_Old_English.pdf5,07 MBAdobe PDFView/Open
Show full item record


Items in RE-BUŚ are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.