Skip navigation

Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/20.500.12128/5206
Title: A questionnaire-based comparative study of Irish English and Polish speech act of requesting
Other Titles: Studium porównawcze aktu mowy wyrażania próśb w angielszczyźnie irlandzkiej i języku polskim - analiza ankiety
Authors: Bełza, Anna
Advisor: Kakietek, Piotr
Keywords: językoznawstwo kontastywne; gramatyka porównawcza; angielszczyzna irlandzka; język polski; formy grzecznościowe
Issue Date: 2008
Publisher: Katowice : Uniwersytet Śląski
Abstract: Przedmiotem niniejszej rozprawy doktorskiej jest analiza porównawcza jednego z grzecznościowych aktów mowy, a konkretnie, aktu mowy wyrażania próśb w komunikacji interpersonalnej pomiędzy przedstawicielami dwóch różnych społeczności językowo-kulturowych: irlandzkiej i polskiej. Autorka przeprowadziła pragmatyczna analizę kontrastywną próśb używanych w różnych kontekstach w angielszczyźnie irlandzkiej oraz w języku polskim, ze szczególnym uwzględnieniem różnic i podobieństw na płaszczyźnie leksykalnosyntaktycznej. Badanie miało również charakter ilościowy – dla lepszego zilustrowania dyskutowanych zagadnień uzyskany materiał empiryczny został przeanalizowany procentowo, a następnie przedstawiony w postaci tabel oraz wykresów. Praca składa się ze wstępu, pięciu rozdziałów, konkluzji, bibliografii oraz dodatku zawierającego kwestionariusz, który stanowi podstawę analizy. Rozdział pierwszy przedstawia zarys historyczny rozwoju Językoznawstwa kontastywnego, przybliża również definicje podstawowych pojęć związanych z wyżej wymienioną dziedziną nauki o języku. W rozdziale drugim opisane zostały językoznawcze teorie aktów mowy Austina (1962) i Searla (1969), ze szczególnym uwzględnieniem próśb. Wprowadzone zostało tutaj także pojęcie pośrednich aktów mowy używanych w celu nakłonienia rozmówcy do wykonania danej czynności. Rozdział trzeci omawia teorie komunikacyjne – zasadę kooperacji Grice’a (1975), podkreśla jej istotną rolę w rozwoju późniejszych badań, które doprowadziły do powstania wielu nowych studiów mających na celu poszerzenie dotychczasowych maksym i reguł konwersacyjnych. Po przedstawieniu Teorii Relewancji Sperbara i Wilsona (1986), opisane zostały teorie grzeczności (zasady grzeczności sformułowane przez Lakoff (1973), teorie grzeczności Leecha (1980, 1983), Brona i Levinsona (1987)). W rozdziale tym nawiązano również do kulturowych systemów wartości charakterystycznych dla kultury irlandzkiej i polskiej. Rozdział czwarty zawiera pragmatyczną analizę kontrastywną próśb w języku angielskim i polskim. Omawia poszczególne strategie wyrażania wyżej wymienionego aktu mowy w obu językach. W celu usystematyzowania poszczególnych typów strategii, posłużono się schematem kodowania próśb, który stworzono na potrzeby międzynarodowego projektu CCSARP (1989). W związku ze stosunkowo mała ilością dostępnej literatury zajmującej się badaniem próśb w angielszczyźnie irlandzkiej, autorka wykorzystuje tutaj materiał językowy uzyskany przez językoznawców na drodze badań różnych dialektów języka angielskiego. W rozdziale piątym niniejszej rozprawy doktorskiej przedstawiono opis przeprowadzonego projektu. Na wstępie podane są: cele podjętego badania, charakterystyka uczestników oraz metodologia badania, która stanowiła podstawę badań i nakreśliła tok analizy. Przeanalizowano wszystkie sytuacje zawarte w kwestionariuszu, scharakteryzowano nie tylko poszczególne strategie realizacji aktu prośby użytego przez respondentów w podanych kontekstach, lecz także typy modyfikacji owych próśb pojawiających się w uzyskanym materiale językowym. Całość rozważań podsumowana jest w konkluzjach końcowych. Jak wykazała analiza zebranego materiału empirycznego, odmienna realizacja próśb w badanych językach może wynikać z odmiennych wartości kulturowych postrzeganych przez przedstawicieli danej grupy językowo-kulturowej. Dla przykładu przeważający indywidualizm w kulturze anglosaskiej, a kolektywizm w kulturze polskiej ma wpływ na sposób formułowania próśb – irlandzkie prośby są pośrednimi aktami mowy, formułowanymi za pomocą konstrukcji zdań pytających, chroniącymi „twarz” mówców oraz słuchaczy, natomiast polskie prośby występują często w postaci trybu rozkazującego, który nie narusza reguł uprzejmości i jest akceptowany w kulturze polskiej. Dystans do władzy – stosunkowo wysoki w kulturze polskiej, a niski w kulturze irlandzkiej znajduje również swoje odzwierciedlenie w sposobie formułowania aktu prośby. Ponadto analiza leksykalno-syntaktyczna oraz pragmatyczna próśb dowiodła, iż teza Leecha (1980) mówiąca, że bezpośredniość wypowiedzi jest odwrotnie proporcjonalna do jej grzeczności została podważona. Stwierdzenie to może być prawdziwe dla kultury anglosaskiej, ale niekoniecznie dla polskiej. Pomimo, iż przedmiotem badań był tylko jeden akt mowy, autorka ma nadzieję, iż analiza materiału empirycznego może zostać wykorzystana w dalszych badaniach z zakresu językoznawstwa kontastywnego, pragmatyki oraz komunikacji międzykulturowej. Z wyników przeprowadzonych badań będą mogli skorzystać zarówno nauczyciele języków obcych, tłumacze, osoby uczące się języków obcych, jak i przeciętni użytkownicy języka, którym zależy na poprawnym komunikowaniu się z uwzględnieniem form grzecznościowych stosowanych w określonej kulturze.
URI: http://hdl.handle.net/20.500.12128/5206
Appears in Collections:Rozprawy doktorskie (W.Fil.)

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Belza_A_questionnaire_based_comparative_study.pdf1,04 MBAdobe PDFView/Open
Show full item record


Items in RE-BUŚ are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.