Skip navigation

Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/20.500.12128/4977
Title: Integracja osób z dysfunkcją wzroku w opiniach zainteresowanych i w opiniach otoczenia społecznego
Authors: Knysz, Bolesław
Advisor: Wódz, Jacek
Keywords: osoby z dysfunkcją wzroku; niewidomi
Issue Date: 2007
Publisher: Katowice : Uniwersytet Śląski
Abstract: „Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.” Powyższe słowa znalazły miejsce w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka uchwalonej 10 grudnia 1948 roku na Trzeciej Sesji Ogólnego Zgromadzenia ONZ, obradującej w Paryżu. Przetłumaczona na większość języków świata zbiera oraz porządkuje osiągnięcia i postulaty człowieka, który od wielu setek lat toczy nieskończoną jeszcze walkę o swoją wolność i godność. Niestety zaprzeczenie tych słów jest powszechne i tym bardziej przerażające, że często ich nie dostrzegamy, a może nie chcemy dostrzegać. Niepełnosprawność – przez wiele lat dla określenia niepełnosprawności używano terminu inwalida. Najogólniej „inwalidą (łac. Validus — silny, zdrowy, in — brak siły, bezsilny, słaby, brak zdrowia, chory) jest człowiek, u którego występują wady lub defekty fizyczne lub umysłowe o charakterze trwałym”. Innym podejściem terminologicznym to definicja A. Hulka. Autor za inwalidę uważa osobę „(...) u której istnieje naruszenie sprawności i funkcji w stopniu wyraźnie utrudniającym (w porównaniu z osobami zdrowymi w danym kręgu kulturowym) pobieranie nauki w normalnej szkole, wykonywanie czynności życia co-dziennego, pracę zarobkową, udział w życiu społecznym oraz w zajęciach w czaitp. wolnym od pracy” Według polskich przepisów prawnych – „inwalidą jest osoba częściowo lub całkowicie niezdolna do wykonywania zatrudnienia z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia organizmu”. Zdaniem K. Zabłockiego „wyznacznikiem pojęcia inwalidztwa jest zdolność do pracy. Zdolność ta jest zarówno pojęciem biologicznym, jak i społecznym, uzależnionym z jednej strony sprawnością organizmu człowieka, zaś z drugiej strony wymaganiami stawianymi pracownikowi” lub „inwalidą jest osoba niepełnosprawna, której zdolność do pracy została zmniejszona w stopniu wymagającym odpowiedniego szkolenia zawodowego, pomocy w przygotowaniu zawodowym i przystosowaniu do pracy w odpowiednio zabezpieczonych warunkach środowiskowo-materialnych” W ostatnich latach termin „inwalida” jest coraz częściej zastępowany określeniem „osoba niepełnosprawna”. Przy czym za osobę niepełnosprawną A. Hulek uważa osobę: „(...) która na skutek ograniczeń pod względem fizycznym (motorycznym), sensorycznym lub psychicznym ma znaczne trudności w wywiązywaniu się z zadań, jakie stawia przed nią życie codzienne, szkoła, praca zawodowa i czas wolny. Trudności te są zmniejszane lub likwidowane między innymi przez rehabilitację oraz kształcenie ogólne i zawodowe”. Terminy „inwalida” i „osoba niepełnosprawna” wskazują na pewne podobieństwo, lecz nie są tożsame, choć różnica zdaniem Zabłockiego „(...) polega przede wszystkim na podkreśleniu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości całkowitej niezdolności zawodowej”. Podobną definicję można znaleźć w Ekspertyzie Komitetu Rehabilitacji i Readaptacji Człowieka PAN, dotyczącej sytuacji ludzi niepełnosprawnych i stanu rehabilitacji w Polsce, która mówi, że osoby niepełnosprawne: „są to osoby o naruszonej sprawności psychofizycznej, powodującej ograniczenie funkcjonalne sprawności lub aktywności życiowej w stopniu utrudniającym pełnienie właściwych ról społecznych” . Zgodzić się należy z tym, iż określenie „osoba niepełnosprawna” jest znacznie szersze niż pojęcie „inwalida” i obejmuje większy krąg osób. Przystosowanie społeczne, w ogólnym rozumieniu, oznacza stan lub proces adaptacji jednostki do określonych warunków funkcjonowania społecznego. Pojęcie przystosowania wiąże się ściśle z problematyką regulacji przez człowieka jego wzajemnych stosunków z otoczeniem społecznym. W tym sensie wiele uwagi poświęca się zagadnieniom przystosowania jednostki do warunków otoczenia (dziecka do szkoły, grupy rówieśniczej itp.) W tym ujęciu, przystosowanie społeczne może być utożsamiane z kompetencją społeczną, która ujawnia się w tym, w jakim stopniu jednostka potrafi i chce dostosować się do zwyczajów, nawyków, standardów zachowania przyjmowanych przez społeczeństwo, w którym żyje; chodzi tu o umiejętności uczestniczenia w zdarzeniach i przedsięwzięciach własnej społeczności Integracja społeczna i systemowa [social integration and system integration], terminy te zaproponował brytyjski socjolog D. Lockwood, w celu określenia tego, co uważał za fundamentalne problemy zarówno normatywnego funkcjonalizmu lat 50 jak i teorii konfliktu autorów takich jak R. Dahrendorf i J. Rex, którzy krytykowali podejście funkcjonalistyczne. Pojęcie integracji społecznej odnosi się do zasad, w myśl których jednostki lub aktorzy społeczni wchodzą we wzajemne relacje. Integracja systemowa to relacje między częściami społeczeństwa lub systemu społecznego. Użycie terminu „integracja” nie zakłada, że opisywane stosunki są harmonijne. Terminy „integracja społeczna” i „integracja systemowa” mogą dotyczyć zarówno ładu, jak i konfliktu. Głównym źródłem integracji społecznej zidentyfikowanym przez socjologów w rozwiniętych społeczeństwach kapitalistycznych jest system klasowy (klasa). System posiadania ziemi w społeczeństwie feudalnym (feudalizm) i kasty w społeczeństwie hinduskim odgrywały podobną rolę. Bardziej ogólnie – i zgodnie z M. Weberem – jest prawdopo-dobne, że społeczeństwa oparte na podziale stanowym mogą prowadzić do harmonijnych form integracji społecznej, a społeczeństwa klasowe – do form konfliktowych. Integracja systemowa dotyczy zaś sposobu wzajemnego powiązania rozmaitych części systemu społecznego, jego instytucji. Wszelka adekwatna makrosocjologiczna teoria zmiany społecznej musi dążyć do powiązania integracji społecznej z systemową. W swej pierwszej pracy na ten temat Lockwood zauważył, że teoretycy konfliktu uważają go za podstawową siłę napędową zmiany społecznej, podczas gdy przedstawiciele funkcjonalizmu normatywnego deprecjonują rolę aktorów społecznych i dążą do podkreślenia (funkcjonalnych lub dysfunkcjonalnych) związków między instytucjami społeczeństwa. Dla Lockwooda żadna z tych perspektyw nie jest adekwatna bo każda traktuje o jednej tylko stronie problemu sprawstwa lub struktury społecznej. Zadaniem teorii socjologicznej jest przełamanie tego dualizmu. Lockwood wskazuje też na podstawowe sprawy, które powinna analizować każda teoria zmiany społecznej. Ilustruje to pisząc, jak teoria społeczeństwa kapitalistycznego K. Marksa odnosi się do rosnących antagonizmów klasowych (integracja społeczna), które wiążą się ze sprzecznościami między siłami wytwórczymi a stosunkami produkcji (integracja systemowa). Oznacza to, że według Marksa sprzeczności systemowe wiążą się z działaniami grup, które odpowiadając na sprzeczności, starają się zmienić lub zachować istniejący kształt społeczeństwa. To sprzeczności na poziomie systemu prowadzą do konfliktu społecznego (klasowego). Integracja systemowa wiąże się z integracją społeczną. Bardziej współcześnie A. Giddens również skorzystał z tego rozróżnienia. Najpierw stosował je podobnie jak Lockwood, ale w ostatnich pracach próbuje raczej zastąpić nim rozróżnienie mikro- i makrosocjologii (i przez to dualizm sprawstwa i struktury). Integracja społeczna ma się odnosić do sytuacji, w których aktorzy są fizycznie „współobecni”, a integracja systemowa – do takich, w których brak współobecności. Dyskryminacja wobec osób niepełnosprawnych jest faktem. Z czego ona wynika? Najprawdopodobniej z nieświadomości. Dopóki niepełnosprawność nie dotknie nas samych udajemy, że coś takiego w ogóle nie istnieje. Boimy się, wydaje się nam, że życie z jakimś defektem nie będzie miało sensu, że będziemy już niepotrzebni, niekochani, niezdolni do normalnego życia. Wielokrotnie spotykałem się z takim stwierdzeniem wśród moich znajomych. To dopiero bezpośredni kontakt lub praca z osobami dotkniętymi różnymi dysfunkcjami daje inne wyobrażenie o tych ludziach. Wyobrażenie realne i rzeczywiste takie jakie ono powinno być.Nauczyłem się, że najgorszym, co może być w kontaktach z tymi ludźmi to okazywanie litości. Owszem, oni często potrzebują pomocy, ale ważne jest, aby wskazać im drogę, nauczyć, jak sobie radzić ze swoim problemem, jak normalnie żyć i funkcjonować w tak często nieprzychylnym społeczeństwie, mimo że pewien „brak” powoduje iż w innych dziedzinach życia są lepsi od „nas”. Dużą wagę należy również przywiązywać do edukacji i rozwoju osób i dzieci niepełnosprawnych. Negatywnym zjawiskiem jest więc izolacja tych ludzi. Taka praktyka wpływa na naszą nieświadomość, zaś oni sami zaś w przyszłości będą mieli problemy z prawidłowym funkcjonowaniem w społeczeństwie. Co należy więc zrobić, aby już dziś zadbać o samodzielność i lepszy byt osób niepełnosprawnych? Moje zainteresowanie problemem osób z dysfunkcją wzroku zaczęło się od pracy wychowawcy na różnych obozach integracyjnych dla dzieci i młodzieży. Pracy, bogatej w doświadczenia i zjawiska społeczne występujące w codziennym życiu obozowym ich uczestników. Zarówno prace licencjacką jak i magisterską poświęciłem tej tematyce, która jest mi bliska i ciekawa pod względem wielorakiego spektrum zjawisk socjologicznych. Dlatego w mojej pracy doktorskiej chciałabym poruszyć tematykę życia i edukacji dzieci, młodzieży i osób z dysfunkcją wzroku, „osób niepełnosprawnych”, jako jednego z podstawowych warunków pełnoprawnego uczestnictwa w społeczeństwie. W pierwszej części mojej pracy chcę przedstawić życie osób z dysfunkcją wzroku kiedyś i dziś. Ich życie w społeczeństwie zarówno na świecie jak i w Polsce. W kolejnych rozdziałach przybliżę powszechny wizerunek osoby niepełnosprawnej, a także prawa osób niepełnosprawnych jako pełnoprawnych członków społeczeństwa w Polsce i na świecie. Następnie przejdę do przedstawienia postaw wobec osób niepełnosprawnych (wpływ, rola i postawy), porównania szkolnictwa specjalnego oraz szkolnictwa integracyjnego jako dwóch alternatyw kształcenia dzieci i młodzieży niepełnosprawnych. Opiszę systemy kształcenia dzieci niepełnosprawnych w wybranych krajach Europy tj. we Francji, we Włoszech, w Anglii i Niemczech. Dla porównania przybliżę historię szkolnictwa integracyjnego w Polsce i jego wpływ na rozwój dzieci i młodzieży niepełnosprawnej. Następnie przedstawię nowy nurt tzw. edukacji włączającej oraz warunki, jakie muszą być spełnione w Polsce, aby ten rodzaj edukacji miał szanse powodzenia. Zajmę się także możliwością zatrudnienia i pracy osób niepełnosprawnych w świetle przepisów prawa polskiego i międzynarodowego. Ich możliwości i nowe strategie. Badania, jakie chcę przeprowadzić (kontynuacja badań pracy magisterskiej z rozszerzeniem) na tych samych populacjach badanych, to anonimowa ankieta z pytaniami otwartymi, a także metodą – wywiadu. Celem moich badań jest uzyskanie odpowiedzi swobodniejszych, autentyczniejszych (nie skrępowanych imieniem i nazwiskiem) oraz odpowiedzi pełnych. Odpowiedzi osadzonych w pełnych ramach wiedzy respondenta. Treść zawartą w pracy, chciałbym by posłużyła do stworzenie podstaw przy formułowaniu wniosków praktycznych z możliwością ich wykorzystania w codziennym życiu i pracy z osobami niepełnosprawnymi.
URI: http://hdl.handle.net/20.500.12128/4977
Appears in Collections:Rozprawy doktorskie (WNS)

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Knysz_Integracja_osob_z_dysfunkcja_wzroku.pdf1,8 MBAdobe PDFView/Open
Show full item record


Items in RE-BUŚ are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.