Skip navigation

Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/20.500.12128/8453
Title: Sytuacja gatunku – genologia sytuacyjna
Authors: Pawelec, Dariusz
Keywords: genologia; sytuacja gatunku; sytuacja liryczna; genologia multimedialna; Edward Balcerzan; Tzvetan Todorov; sytuacja komunikacyjna; Julian Przyboś; "Mostar"; gatunek literacki
Issue Date: 2007
Publisher: Poznań : Wydawnictwo Naukowe UAM
Citation: T. Mizerkiewicz, A.Stankowska (red.), "Od tematu do rematu : przechadzki z Balcerzanem" (S. 505-518). Poznań : Wydawnictwo Naukowe UAMStankowska
Abstract: Szkic analizuje koncepcję sytuacyjnej genezy gatunków, na którą wskazał Edward Balcerzan. Zdaniem autora przekracza ona ograniczenia Darwinistycznej wykładni Todorova (w tym stały problem brakującego ogniwa, jak np. w rozpatrywanym przez autora O pochodzeniu gatunków przypadku sonetu czy kłopotach z powieścią). Daje też genologii, nieporównanie większe od tamtej możliwości, szczególnie w perspektywie oglądu najnowszych zjawisk literackich. Balcerzana interesowało przede wszystkim przejście od „sytuacji komunikacyjnej” do „sytuacji lirycznej”. Wpierw zatem musimy uznać modelowy charakter samej sytuacji komunikacyjnej, uświadomić sobie utratę przez teksty poetyckie „bezpośredniej motywacji sytuacyjnej” (przykład epitafium oderwanego od miejsca pochówku), by przyjąć za pewnik, że „gatunek liryczny zawsze jest modelem sytuacji komunikacyjnej”, natomiast „model sytuacji komunikacyjnej, założony w tekstach, jest bezwzględnie koniecznym ośrodkiem struktury każdego gatunku lirycznego i wszelkiej `gramatyki` genologicznej”. Koncepcja Balcerzana odpowiada złożoności działań literackich z uwzględnieniem i uznaniem prawa literatury do wytwarzania nieznanych wcześniej sytuacji komunikacyjnych. Paradygmaty, które w pierwotnym projekcie Edwarda Balcerzana miały „wyróżnić intencje wspólne dla wszelkich odmian werbalnej aktywności człowieka”, zostały przez niego, pod nazwą „genologii multimedialnej”, przeniesione poza granice piśmiennictwa, jako obejmujące w przekonaniu autora także inne media i kody. Gatunki tkwią zatem, często tylko potencjalnie, ale zawsze na prawach modelu sytuacji komunikacyjnej w „mrowiu tekstów”, teksty natomiast budują swój udział w gatunkach, stających się z kolei modelami gatunkowymi na użytek tej partycypacji. Łączne uświadomienie sobie obydwu tych relacji nie pozwala mówić o bezgatunkowości jakiegokolwiek przekazu, nie tylko zresztą literackiego.
URI: http://hdl.handle.net/20.500.12128/8453
ISBN: 978-83-232181-2-8
Appears in Collections:Książki/rozdziały (W.Hum.)

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Pawelec_Sytuacja_gatunku-genologia_sytuacyjna.pdf802,72 kBAdobe PDFView/Open
Show full item record


Items in RE-BUŚ are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.